به گزارش ایسنا، رصدخانه قدرتمند «ورا روبین»(Vera Rubin) جرمی را شناسایی کرده که به نظر می‌رسد یک سیاره کوتوله باشد و در اعماقِ بسیار سردِ آن سوی نپتون، به دور خورشید می‌چرخد.
به گفته دانشمندان، قطر این جرم یخی که با نام «ED138 2026» شناخته می‌شود، احتمالاً بین ۶۰۰ تا ۱۵۰۰ کیلومتر است. بنابراین، این جرم احتمالاً آنقدر بزرگ است که گرانشِ خودش آن را به شکل یک کره درآورده باشد. این همان ویژگی کلیدی است که سیارات کوتوله را از سیارک‌ها و دیگر سنگ‌های کوچک فضایی متمایز می‌کند.
اگر «ED138 2026» واقعاً یک سیاره کوتوله باشد، رویداد بسیار مهمی محسوب می‌شود؛ چرا که اخترشناسان تاکنون تنها پنج سیاره کوتوله پلوتو(Pluto)، سرس(Ceres)، اریس(Eris)، هائومیا(Haumea) و ماکی‌ماکی(Makemake) را تأیید کرده‌اند.
کشف «ED138 2026» توسط «متیو هولمن»(Matthew Holman) انجام شد که در «مرکز اخترفیزیک هاروارد و اسمیتسونیان»(CfA) فعالیت می‌کند. این کشف در تاریخ ۱۳ اکتبر 2026 رخ داد؛ زمانی که هولمن در حال پردازش داده‌های پیشینِ رصدخانه روبین با استفاده از یک کد جستجو بود که آن را به همراه همکارش در CfA، «کوین نیپیر»(Kevin Napier) توسعه داده بودند.
این جستجو منجر به شناسایی جرمی مرموز در آن سوی مدار نپتون شد. این جرم با وجود فاصله بسیار زیاد از خورشید، نسبتاً پرنور بود؛ موضوعی که نشان می‌دهد ابعاد آن از میانگینِ سایر اجرامِ فرا-نپتونی بزرگتر است.
هولمن در بیانیه‌ای که روز سه‌شنبه (۲۷ اکتبر) منتشر کرد، یعنی همان روزی که خبر کشف جرم «ED138 2026» اعلام شد، گفت: واکنش اولیه‌ام ترکیبی از هیجان و ناباوری بود. اجرام اینچنینی بسیار کمیاب هستند؛ بنابراین بلافاصله شروع به بررسی کردم تا ببینم آیا خودم یا کدهای نرم‌افزاری دچار اشتباهی شده‌ایم یا خیر.
این بررسی‌ها شامل جستجویی دقیق در فهرست (کاتالوگ) داده‌های تلسکوپ «ورا روبین» بود؛ فهرستی که با وجود نوپا بودنِ این تلسکوپ، بسیار حجیم و گسترده است.
رصدخانه «ورا روبین» بر فراز کوه «سرو پاچون»(Cerro Pachón)، کوهی با ارتفاع ۲۶۸۲ متر در شمال شیلی به آینه‌ای اصلی با قطر ۸.۴ متر مجهز است. این تلسکوپ در آوریل ۲۰۲۵ نخستین نورگیری خود را انجام داد و در ژوئن همان سال، پروژه اصلی خود را با نام «بررسی میراث فضا و زمان»(LSST) که یک طرح ۱۰ ساله است، آغاز کرد.
در جریان پروژه LSST، تلسکوپ روبین با استفاده از دوربینی ۳.۲ گیگاپیکسلی که بزرگترین دوربین دیجیتال ساخته‌شده برای اخترشناسی محسوب می‌شود، هر چند روز یک‌بار از تمام آسمان نیم‌کره جنوبی تصویربرداری می‌کند. این کار منجر به خلق نوعی «فیلم» گذر زمان(تایم‌لپس) با وضوح بسیار بالا می‌شود که می‌تواند اطلاعات فراوانی را درباره کیهان آشکار سازد.
برای نمونه، اخترشناسان انتظار دارند که تلسکوپ روبین به شناخت بهتر «انرژی تاریک» و «ماده تاریک» کمک کند؛ همان عناصر مرموزی که بخش عمده‌ای از جرم و انرژی کل جهان را تشکیل می‌دهند.
مشاهدات این تلسکوپ همچنین به مثابه فهرستی جامع از اجرام منظومه شمسی عمل خواهد کرد و به دانشمندان یاری می‌رساند تا نقشه «حیاط خلوت کیهانی» ما را با دقتی بی‌سابقه ترسیم کنند. به‌عنوان مثال، تلسکوپ روبین تاکنون بیش از ۱۱ هزار سیارک جدید کشف کرده است و بی‌تردید شمار بسیار بیشتری نیز در راه خواهد بود.
فهرست حاصل از پروژه LSST احتمالاً شامل تعدادی سیاره کوتوله جدید نیز خواهد بود که شاید جرم «ED138 2026» یکی از آنها باشد، چرا که وجود این جرم قطعی است.
هولمن و همکارش «ماریو یوریچ» که در دانشگاه واشنگتن فعالیت می‌کند و سرپرست علمی بخش منظومه شمسی در پروژه روبین است، دریافتند که این تلسکوپ در بازه زمانی ۴ مارس تا ۱۱ ژوئیه امسال، طی ۲۰ شب مختلف، ۳۰ بار جرم «ED138 2026» را رصد کرده است.
بررسی‌های بیشتر نشان داد که «دوربین انرژی تاریک»(DEC)، ابزاری که بر روی تلسکوپ ۴ متری «ویکتور ام. بلانکو» در رصدخانه بین‌امریکایی «سرو تولولو» در شیلی نصب شده است نیز جرم «ED138 2026» را شناسایی کرد. در واقع، رصدهای انجام‌شده توسط ابزار DEC از این جرم، به سال ۲۰۱۶ بازمی‌گردند.
جرم «ED138 2026» در حال حاضر در حدود 46 واحد نجومی(AU) از خورشید قرار دارد. یک AU فاصله زمین و خورشید و حدود 150 میلیون کیلومتر است. این آن را فراتر از میانگین فاصله پلوتو از خورشید که تقریباً 40 واحد نجومی است، قرار می‌دهد.
با این حال، هنوز چیزهای زیادی برای یادگیری در مورد این جرم وجود دارد. برای مثال، تا زمانی که ستاره‌شناسان اندازه آن را مشخص نکنند، نمی‌دانیم که آیا این سیاره کوتوله است یا خیر. دریافتن این موضوع به مشاهدات در طیف فروسرخ نیاز دارد که همان محدوده طول موجی است که تلسکوپ فضایی «جیمز وب» ناسا برای آن بهینه شده است.
پس بدون شک اخبار بیشتری در مورد «ED138 2026» در راه است و تلسکوپ روبین می‌تواند در ماه‌ها و سال‌های آینده دنیاهای بیشتری را مانند آن آشکار سازد.
داده‌ها نشان می‌دهد که مدار «ED138 2026» حدود 25 درجه نسبت به صفحه منظومه شمسی کج شده است. به گفته دانشمندان، بنابراین احتمالاً یک برهمکنش گرانشی با نپتون داشته است که آن را از بین برده است.
هولمن می‌گوید: اگر «ED138 2026» به عنوان یک سیاره کوتوله تایید شود، به خانواده بسیار کوچکی از جهان‌ها می‌پیوندد.
انتهای پیام