چرا خمیازه می‌کشیم؟ علم شگفت‌انگیز پشت این واکنش روزمره

چه از روی بی‌حوصلگی باشد و چه به دلیل خستگی، خمیازه کشیدن رفتاری بسیار رایج است. اما آیا می‌دانید چرا خمیازه می‌کشیم؟ اگر نه، این مطلب را از دست ندهید؛ در ادامه، دلیل علمی خمیازه کشیدن و نظریه‌های مختلف درباره آن را بررسی می‌کنیم.

به‌گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ خمیازه کشیدن کاری است که همه ما انجام می‌دهیم، اغلب بدون اینکه حتی به آن فکر کنیم. ممکن است زمانی که خسته، بی‌حوصله یا آرام هستیم خمیازه بکشیم. گاهی حتی فقط دیدن خمیازه کشیدن یک نفر دیگر کافی است تا خودمان هم خمیازه بکشیم!

با وجود اینکه خمیازه یکی از رایج‌ترین رفتارهای انسان است، دانشمندان هنوز پاسخ کاملاً قطعی و جامعی برای این سؤال ندارند که دقیقاً چرا خمیازه می‌کشیم.

با این حال، چند نظریه علمی می‌توانند به توضیح این واکنش آشنا کمک کنند.

هنگام خمیازه کشیدن چه اتفاقی در بدن می‌افتد؟

یک خمیازه معمولی شامل باز کردن کامل دهان، کشیدن یک نفس عمیق و کشش عضلات صورت و فک است.

خمیازه یک واکنش غیرارادی محسوب می‌شود؛ یعنی معمولاً آگاهانه تصمیم نمی‌گیریم که خمیازه بکشیم.

خمیازه می‌تواند در ساعات مختلف روز اتفاق بیفتد و لزوماً به این معنا نیست که به خواب بیشتری نیاز دارید.

ممکن است هنگام بیدار شدن از خواب، پیش از خوابیدن، در حین انجام یک فعالیت کسل‌کننده یا حتی قبل از یک اتفاق مهم خمیازه بکشید.

آیا خمیازه به دلیل کمبود اکسیژن است؟

یکی از باورهای قدیمی این است که وقتی بدن به اکسیژن بیشتری نیاز دارد، خمیازه می‌کشیم. اما تحقیقات علمی شواهد محکمی برای تأیید این نظریه پیدا نکرده‌اند.

دانشمندان در گذشته تصور می‌کردند خمیازه ممکن است به افزایش دریافت اکسیژن و دفع دی‌اکسیدکربن اضافی کمک کند. اما مطالعات نشان نداده‌اند که تغییر ساده میزان اکسیژن یا دی‌اکسیدکربن در بدن بتواند دلیل خمیازه کشیدن را توضیح دهد.

بنابراین، اگرچه هنگام خمیازه یک نفس عمیق می‌کشیم، اما به احتمال زیاد خمیازه صرفاً راه بدن برای اعلام «اکسیژن بیشتری لازم دارم» نیست.

آیا خمیازه به خنک شدن مغز کمک می‌کند؟

یکی از نظریه‌های مهم این است که خمیازه ممکن است در تنظیم دمای مغز نقش داشته باشد.

بر اساس مطالعه‌ای که در مجله Physiology & Behavior منتشر شده، باز شدن گسترده دهان و دم عمیق هنگام خمیازه ممکن است جریان خون را افزایش دهد و تبادل گرما در اطراف سر را بیشتر کند.

این فرایند می‌تواند به خنک شدن مغز و حفظ دمای مناسب برای هوشیاری و عملکرد ذهنی کمک کند.

برخی تحقیقات نیز نشان داده‌اند که خمیازه کشیدن ممکن است تحت تأثیر دمای محیط قرار بگیرد. با این حال، دانشمندان همچنان در حال بررسی این نظریه هستند و هنوز نمی‌توان با اطمینان گفت که این توضیح، تمام موارد خمیازه کشیدن را پوشش می‌دهد.

چرا وقتی خسته‌ایم خمیازه می‌کشیم؟

خمیازه ارتباط زیادی با تغییر وضعیت هوشیاری دارد.

افراد معمولاً زمانی خمیازه می‌کشند که در حال خواب‌آلود شدن هستند یا به‌تازگی از خواب بیدار شده‌اند.

همین موضوع باعث شده پژوهشگران احتمال دهند که خمیازه با تغییر سطح هوشیاری مغز ارتباط داشته باشد.

بنابراین، خمیازه ممکن است صرفاً نشانه خستگی نباشد؛ بلکه زمانی رخ دهد که بدن از یک وضعیت به وضعیت دیگری منتقل می‌شود؛ مثلاً از بیداری به خواب یا از استراحت به حالت هوشیاری بیشتر.

این نظریه می‌تواند توضیح دهد که چرا گاهی درست قبل از انجام یک فعالیت مهم خمیازه می‌کشیم، حتی اگر واقعاً خسته نباشیم.

چرا خمیازه مسری است؟

یکی از جالب‌ترین ویژگی‌های خمیازه، مسری بودن آن است.

گاهی فقط دیدن، شنیدن یا حتی خواندن درباره خمیازه کشیدن یک فرد دیگر می‌تواند باعث شود خودمان هم احساس کنیم می‌خواهیم خمیازه بکشیم!

دانشمندان معتقدند خمیازه مسری ممکن است با فرایندهای اجتماعی و عصبی مرتبط باشد، اما دلیل دقیق آن هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است.

برخی مطالعات، از جمله پژوهشی که در سال ۲۰۱۸ در Journal of Experimental Psychology منتشر شد، ارتباط احتمالی میان خمیازه مسری و همدلی یا پیوند اجتماعی را بررسی کرده‌اند.

با این حال، این رابطه پیچیده است و پژوهشگران هنوز ثابت نکرده‌اند که خمیازه مسری می‌تواند معیار مستقیمی برای سنجش میزان همدلی یک فرد باشد.

البته اگر با دیدن خمیازه یک نفر دیگر، شما خمیازه نکشید هم کاملاً طبیعی است.

آیا خمیازه بیش از حد می‌تواند نشانه یک مشکل سلامتی باشد؟

خمیازه کشیدن گاه‌به‌گاه کاملاً طبیعی است. اما خمیازه‌های غیرمعمول و بسیار مکرر گاهی می‌توانند با کمبود خواب، برخی داروها یا بعضی بیماری‌های زمینه‌ای مرتبط باشند.

اگر بیش از حد خمیازه می‌کشید و همزمان دچار خواب‌آلودگی شدید در طول روز، اختلال در خواب یا علائم نگران‌کننده دیگری هستید، بهتر است موضوع را با پزشک در میان بگذارید.

در موارد نادر، خمیازه‌های مکرر ممکن است همراه برخی مشکلات عصبی یا قلبی دیده شوند؛ با این حال، خمیازه به‌تنهایی به معنای وجود یک بیماری جدی نیست.

حرف آخر

خمیازه کشیدن ممکن است در نگاه اول یک واکنش ساده به نظر برسد، اما دلیل دقیق آن هنوز تا حدی یک راز باقی مانده است.

بنابراین دفعه بعد که خمیازه کشیدید، لزوماً به این معنا نیست که فقط خسته هستید. ممکن است مغز و بدن شما در حال واکنش نشان دادن به تغییر سطح هوشیاری، تنظیم دما یا حتی دیدن خمیازه فرد دیگری باشند.